İnsanların en önem verdikleri kavram olan mutluluk, kişinin kendi başına “kişisel gelişim” kitapları okuyarak geliştirebileceği bir şey değildir. Bu yazı içinde bulunduğunuz ekosistemin hayatınızı nasıl etkilediği konusunda fikir verecektir.
İş bulma imkanı, hoşgörü, fiziki ortam
Mutluluk konusunda yapılan araştırmalara gönderme yaparak yazdığım yazı veya konuşmalarda hiç değişmeyen bir soruyla karşılaşırım. “Bu araştırmayı kim yapmış?” “Nasıl yapmış?”, “Nasıl ölçmüşler?” Bu nedenle dünyanın çeşitli yerlerinde mutluluk konusunda yaptıkları araştırmalarla kamuoyunu bilgilendiren ve politikaları etkileyen kuruluşları tanımak yararlı olacaktır.
Dünya Mutluluk Veritabanı (World Database of Happiness): Rotherdam Erasmus Üniversitesi 1984 yılından bu yana mutluluk konusunda yapılmış binlerce araştırmayı toplamıştır. Dünya Değerler Araştırması (World Values Survey): Değişen sosyal değerler konusunda 1981 yılından bu yana 97 ülkede veri toplamaktadır. Gallup Dünya Anketi (Gallup World Poll): Gallup’un 155 ülkede yaptığı anketlerde topladığı bilgiler, farklı ülkelerin ekonomik koşullar, iş ve siyasi yönetim, sağlık hizmetleri alt yapı ve eğitim açısından zorluklarını ve güçlü yönlerini ortaya koymaktadır. Avrupa Barometresi (Euro Barometer): Avrupa Komitesi farklı Avrupa kentlerindeki hayat kalitesinin algılanmasını araştırmaktadır.
Mutluluk araştırmalarında çoğunlukla sorulan sorular “Hayatından memnun musun?”, “Ne kadar mutlusun?”, “Şu sırada ne kadar mutlusun?” türünde sorular sorulur. Ancak yaşam kalitesi araştırmalarında iklim ve manzara estetiği gibi doğal özellikleri, dinlenme, eğlence, eğitim ve sağlık hizmetleri gibi insan eliyle yaratılan özellikleri ve işsizlik oranı ve insan sermayesi gibi objektif faktörleri içine alır. Ayrıca Wilkinson ve Pickett bir kentte yaşayan insanların “Ruh Hali” boyutunun gelir eşitsizliğinin çok geniş bir yelpazeye yayılan sağlık ve sosyal sorunlara neden olacağını ortaya koymuştur.
Kişi yaşadığı toplumun kendine sunduğu imkânlardan ülkedeki fırsat adaleti ölçüsünde çeşitli biçimlerde etkilenir. Bunun sonucunda geliri, eğitim düzeyi ve sosyal hayatı şekillenir ve bunlar kişinin yaşam doyumu üzerinde etkili olur. Bunların yanı sıra her ülke aşağıda sıralanan başlıklarda, vatandaşlarına sağladığı veya sağlamakta yetersiz kaldığı imkânlar ve fırsat eşitliği ölçüsünde insanların yaşamak istedikleri veya istemedikleri bir ülke olur.
Yapılan araştırmalar yaşam kalitesinin, iyilik halinin ve mutluluğun sosyal ve coğrafi birçok faktöre bağlı olduğunu göstermektedir1.
Gelir dağılımında, sosyal imkânlarda, sosyal uyum ve sosyal adaletteki eşitsizlikler sosyal uyumu zorlaştırır ve toplumun bütününde kişisel iyilik hali, mutluluk ve hayat kalitesi üzerinde büyük etkisi vardır.
Yazının girişinde sıraladığımız kuruluşların yaptıkları araştırmalardan elde edilen sonuçlar, mutluluğun ve refahın değerlendirilmesinde hayatın çeşitli cephelerini göz önüne alarak düzenlemeler yapmak gerekliliği ortaya koymaktadır. İnsanların davranış ve duyguları dolayısıyla yaşam doyumu, çevre koşullarından güçlü bir şekilde etkilenir. Dan Buettner’in National Geographic’in desteği ile dünya çapında yürüttüğü araştırmada mutluluğu etkileyen altı alanlar toplum, iş ortamı, sosyal hayat, ekonomik koşullar, barınma imkânları ve benlik algısıdır2. Bu alanlar arasında önemli bir yere sahip olan, kişinin yaşadığı kentin iyilik hali üzerindeki etkilerine bakalım.
İş Bulma İmkânı: İnsanlara anlamlı bir amaç doğrultusunda çalışma koşulları sunulmasıdır. İşsizlik mutsuzluğun en önemli nedenlerinden biridir. Ancak işsizlere sağlanan yüksek sosyal destek programlarının uygulandığı yerlerde, insanların mutlu olmadığının saptanmıştır. İşsiz ve boş olmak özsaygıyı düşürür ve madde kullanımını artırır. Türkiye içinden geçtiğimiz süreçte yaşanan önce global pandemi krizinde, sonra da ekonomik sıkışıklık döneminde istihdam açısından etkilenmiştir. Ancak bu etkinin pandemi ile ilgili sonuçları bütün dünya ile birlikte daha sonraki yıllarda yaşanmaktadır. Çünkü pandemi sürecinde sağlık açısından fazla etkilenmeyen gençler, iş hayatında istihdam imkânlarının pandemi öncesi seviyeye ulaşması zaman alacağı için, daralan iş pazarında yer bulmaları zorlaşmış, bu yeri bulanlar da düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalmışlardır.
Hoşgörü: Bu başlık “dış koşullar” çerçevesinde ele alınmıştı. Ancak Türkiye gibi sosyal hayatın büyük çeşitlilikler gösterdiği bir ülkede, kişinin yaşadığı kentte insanların farklılıklara bakışı, o kentte yaşayan insanların kendi hayat tarzlarını yaşamalarını etkiler. Toplumdaki genel muhafazakârlaşmanın, kamu yönetiminin yaptığı bütün resmi açıklamalara rağmen, insanları sınırlamalara ve farklı çözüm arayışlarına yönelttiği sır değildir. Gençlerin yurt dışına gitme nedenleri arasında, “kendisini yaşadığı topluma ait hissetmemek ilk sıralarda yer almaktadır(3).
Fiziki ortam: İçinde yaşanılan toplumun farklı özellikleri, insanların yaşam doyumu üzerinde etkili olur. Örneğin parklar, eğlenme ve dinlenme alanları canlı şehir merkezleri, açık hava restoranları, yaya yolları bunlar arasında sayılabilir. Ayrıca alışveriş için dükkânların açık olduğu saatlerin azaltılması o bölgede yaşayanların kendilerine ve ailelerine zaman ayırmasına imkân verir. İnsanların işyerlerine yakın yaşaması, yaya yolları, yürüyüş ve bisiklet parkurları hem insanların sağlığını geliştirir hem de güven ve rahatlık yaşatır
Benzer şekilde yolda geçen zamanın azalması, iş saatlerinin fazla uzun olmaması, sosyal etkileşime, hobilere, kişisel gelişime, kültüre, spora ve gönüllü çalışmalara katılmaya imkân sağlar. Uzun çalışma saatleri ve yolda geçirilen uzun saatler aile hayatını zayıflatır ve kronik hastalıklara zemin hazırlar.
Gelecek yazımızda sanatın desteklenmesi, sessiz ortam ve toplumdaki güvenlik algısının insanların mutluluğu üzerindeki etkisini ele alacağız
Sonuç
İnsanlar gelirleri artarsa daha mutlu olacaklarını düşünürler. Ancak eldeki bilgiler çevre koşullarının düzenli olduğu ve insanın doğasına göre düzenlenen bir toplumda yaşayan orta gelirli bir insanın, gelir farklılıklarının büyük olduğu bir toplumdaki yüksek gelirli birinden daha yüksek bir yaşam doyumuna sahip olabildiğini göstermektedir.
Kaynaklar
- Ballas D. What makes a ‘happy city’? Cities, 2013; 32: S39-S50.
- Buettner, D.: Thrive, Finding Happiness the Blue Zones Way, National Geographic, 2010
- Sarı-Siyah Vakfı IPSOS Araştırması, 2026
(*) Bu yazı Doğan Yayınlarından çıkan Hayatı Hakkını Vermek kitabından değişikler yapılarak alınmıştır
