Para, zaman ve mutluluk insanların sürekli kafa yorduğu beş kavramdan üçüdür (diğer ikisi başarı ve cinselliktir). Zihinsel enerjimizin büyük bölümünü bu kavramlara ayırır ve bunları elde edersek mutlu olacağımıza inanırız. Hayatın akışı içinde isteklerimizi gerçekleştirmek için iki temel kaynağımız vardır. Bunlar “zaman” ve “para”dır. Ancak büyük çoğunluğumuz bunları nasıl kullanacağımızı bilemediği için, sonuçta daha mutsuz oluruz.

Para

İnsanlar daha çok para sahibi olurlarsa, daha çok mutlu olacaklarını düşünürler. Alt gelir grubundan orta gelir grubuna geçerken bu düşünce doğrudur. Ancak orta gelir grubunda düz bir çizgi (plato) başlar ve daha çok para daha çok mutluluk getirmez. Para, insanları daha çok kendilerini düşünmeye iter. Piyangodan büyük sayılacak ikramiye kazananlar, hemen zihinlerinden bu parayı harcamaya başlarlar ve çok kere, “İkramiye biraz daha büyük olsaydı … ” diye düşünürler. Oysa British Columbia Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, parayı başkaları için harcayanların daha mutlu olduğunu ortaya koymuştur (1).

Harvard Business School öğretim üyesi ve pazarlama uzmanı Michael Norton, paranın kullanılışı ve bunun insana yaşattığı duygular konusunda çok sayıda araştırma yapmış ve çalışmalarını Happy Money adlı kitapta toplamıştır (2).

Norton’un yaptığı bir araştırmaya katılan öğrencilere sabah içinde 25 dolar bulunan zarflar verilmiş; bir bölümüne “parayı kendileri için”, diğer bölümüne de “başkaları için” harcamaları söylenmiştir. Gün sonunda araştırma laboratuvarında öğrencilerin doyum düzeyleri değerlendirilmiştir. Parayı “başkaları için” harcayanların açık arayla daha fazla iyilik ve hoşnutluk hali yaşadıkları ve daha mutlu oldukları görülmüştür.

Bilim çevrelerinde, bu araştırmanın ABD ve Kanada gibi varlıklı ülkelerde yapıldığı, bu nedenle de sonuçların genellenemeyeceği ve araştırmanın geçerliliğinin bu ülkelerle sınırlı olduğu yönünde eleştiriler yapılmıştır. Bunun üzerine araştırma Güney Afrika, Uganda ve Hindistan’da tekrarlanmış ve her yerde aynı sonuçla karşılaşılmıştır. Paranın bir bölümünü başkaları için harcamak ve insanların mutluluğuna tanık olmak, dünyanın her yerinde insanların kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlamıştır.

Zaman

Kendimiz de dahil pek çok kişi yeterli zamanı olmamaktan yakınır. Oysa dünyada herkese eşit olarak verilmiş tek kaynak zamandır. Başarılı başarısız, zengin fakir, genç yaşlı herkesin 24 saati vardır ve insanlar günümüzde zamanlarını sakınma konusunda, paraları konusunda olduğu kadar hassastır.

British Columbia Üniversitesi’ndeki bir araştırma grubu, para konusundaki çalışmayı, zaman konusunda da tekrarlamıştır. Boş bir günlerinde araştırmaya katılmayı kabul eden öğrencilerin bir bölümüne, zamanlarını “sadece kendilerini hoşnut edecek şekilde”, diğer bölümüne de “başkalarını hoşnut edecek şekilde” geçirmeleri söylenmiştir. Gün sonunda yapılan değerlendirmede, zamanlarını başkalarını hoşnut ederek geçirenlerin çok daha mutlu oldukları görülmüştür.

Bu durum ilk bakışta çelişkili bir sonuçla karşı karşıya olduğumuzu düşündürmekte, “Kendime yetmezken, zamanımı başkaları için kullanmak daha çok sıkıntı yaratmaz mı?” sorusunu akla getirmektedir. Oysa ilginç bir şekilde, zamanını başkaları için kullananların, bir süre sonra onlar için daha fazla şey yapma ve onlara daha fazla zaman verme ihtiyacı hissettikleri görülmüştür. Belki bu durum, gönüllü hizmet örgütlerine başta isteksizce girenlerin, bir süre sonra zamanlarının giderek daha fazlasını bu yolda harcamalarının nedenini açıklamaktadır.

Sonuç

Bu bulgular, paranın satın aldıklarıyla ve sadece kendimizi düşünerek mutlu olmanın mümkün olmadığını doğrular. Araştırmaların ortaya koyduğu sonuçlardan, zamanının ve parasının bir bölümünü başkaları için harcayanların daha mutlu olduğu görülmektedir. Bu nedenle biri için iyi bir şeyler yapın. Sadece kendinize değil, biraz da sizden daha az şanslı olanlara odaklanın. Hepimizin, bütçesinden ve zamanından başkalarına ayırabileceği küçük de olsa bir pay vardır ve bizim için küçük ve önemsiz olan bu miktar, başkalarının hayatında büyük bir fark yaratabilir. Sadece bunu bilmek bile, geceleri daha rahat uyumanıza yardımcı olabilir.

Gelecek yazıda konuyu derinleştirmeye devam edeceğiz.

Kaynaklar:

1. Dunn EW, Aknin LB, Norton MI. Spending money on others promotes happiness. Science 2008; 319 (5870): 1687-1688.
2. Norton MI, Dunn EW. Happy money. Simon & Schuster; 2013.

(*) Bu yazı Remzi Kitabevinden yayınlanan Akılsız Duyguların Cezasını Kararlar Çeker kitabından alınmıştır.