İnsanlık tarihi boyunca yapılan icatlarla yaşamı kolaylaştıran ve insana yeni alışkanlıklar kazandıran teknolojinin duygu dünyasına etkileri merak konusudur. Acaba teknoloji mutluluğumuzu nasıl etkiler?

Teknolojinin insan hayatına kattıkları göz önünde bulundurulunca konuyu iki açıdan ele alma gereği doğar. Bunlar micro (bireysel) ve macro (toplumsal) düzeydeki etkilerdir.

Teknolojinin bireysel düzeydeki etkisi

Teknolojinin bireysel düzeyde günlük hayat akışımıza kattığı çeşitlilik, değişik coğrafya (kültürler) ve farklı yaş gruplarında farklı etkiler göstermektedir. Örneğin, birçok farklı araştırma Facebook’un gençler arasında mutsuzluğa ve depresyona yol açtığını göstermiştir.¹ 2013’te yapılan bir araştırma, Facebook kullanan bireylerin kendilerini nasıl hissettiklerini ve kişisel yaşam doyum düzeylerini düzenli olarak ölçmüştür. Söz konusu her iki boyutta da bireylerin olumsuz değerlendirmelerinin arttığı ve bu sürecin zaman içerisindeki etkisinin yoğunlaştığı gözlemlenmiştir.²

Öte yandan Facebook kullananlar ve kişilik boyutu üzerine yapılan çalışmalar önemli bir araştırma alanını oluşturur. Bu konu üzerine yapılmış yetmiş beş araştırmanın sonuçlarını gözden geçiren bir çalışmanın bulgusu, Facebook kullanıcılarının birçok kişilik boyutunda, Facebook kullanmayanlardan bir farkının bulunmadığını ortaya koymuştur.³ 2010 yılında yapılan bir meta-analiz de söz konusu bu durumu doğrulamıştır.⁴ Artan kıskançlık⁵ ve imrenme⁶ duygularını çok yaygın olarak kabul gören bir sosyo-psikolojik fenomen olan “sosyal kıyaslama” ile kolayca açıklamak mümkündür. 

Bu durumun tersini savunan çalışmalarda, Facebook’un bireyleri daha mutlu ettiği ⁷yönünde bulgularla da karşılaşmak mümkündür. BSC’nin dünyanın farklı yerlerinden 35,000 kişinin doldurduğu anketlere dayanarak yaptığı analizlere göre, iletişim araçlarına olan erişim ve sosyal medya son zamanlarda teknolojinin bireylerin hayatlarına getirdiği en değerli unsur olarak öne çıkmıştır.⁸ Gelişen ülkelerde kadınların içinde bulundukları sosyal kısıtlamaları değerlendirmeye aldığımızda, teknolojinin bu bireylere açtığı kapıların ve sağladığı olanakların hayatları üzerindeki olumlu etkilerini hayal etmekte zorlanmayız.

Teknolojinin giderek artan ve çeşitlenen sosyal mecradaki kullanımıyla, örneğin Instagram takipçi sayınız 100.000 den fazla olmadıkça, mutluluğunuzun monopoly’de zengin olup birçok arsa kazanmanızdan bir farkının olmadığını unutulmamalıdır. 

Teknolojinin toplumsal düzeydeki etkisi

Konuyu sosyal medyanın ve bireylerin kendi “ufak dünyaları” içerisinde günlük olarak nasıl hissettiklerinin ötesine taşırsak, nereye bakarsak bakalım teknolojinin insanlığa getirdiği ve getireceği mutluluk ve umudu görmek mümkün. 

Son kırk yılda; uzayan hayat süresi, azalan bebek ölüm oranları, bilgiye ve eğitime daha kolay ve daha hızlı erişim, sermayesiz ekonominin yolunun açılması, kaliteli sağlık hizmetleri, insan hakları, politik ve ekonomik iradenin güçlenmesi gibi olumlu gelişmeleri etkilemekte teknolojinin rolü büyüktür.

Uluslararası bir araştırma ve danışmanlık şirketi olan Latitude bu konuyu derinlemesine ele almıştır. “Teknolojikliği” (cep telefonu sahibi olmak, hanelerin internet bağlantısının olması, kullanım sıklığı, teknoloji kullanım becerisi vb. çeşitli ölçütlerle değerlendirilmesi) ve “mutluluğu” (bireylerin kendi hayatlarında bulundukları noktayı 0 ila 10 arasında puanlaması) incelemiş ve bu iki unsurun aralarında çok güçlü ve olumlu korelasyon (+.72) olduğunu tespit etmiştir.

Bu sonuçlardan yapılan çıkarımın sadece teknolojinin mutluluğa sebebiyet verdiği gibi bir düz mantığın ötesinde, teknolojik olarak daha ilerlemiş ülkelerin daha büyük bir refah seviyesinde oldukları gibi unsurları göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Sonuçları 3 ana başlıkla özetlemek mümkündür: 

1. Ülkenin teknolojiyi yönetme tarzının, o ülke vatandaşlarının genel mutluluk düzeylerinde büyük bir etken olduğu, 
2. Hızla dijitalleşmenin artan mutlulukla örtüştüğünü, 
3. Akut ekonomik veya politik zorlukların mutluluk üzerinde etkili olduğu.

Tablo 1’de 2012 yılında yapılan bu araştırmada, Türkiye’nin tam “ortalarda” yer almış olmasını sizin yorumlarınıza bırakıyorum. Tahmin edilebileceği gibi sağ yukarıda ağırlıklı olarak küme oluşturanlar “Batı” ülkelerini, sol aşağıda kümeleşen turkuaz renkli halkalar da “Afrika” ülkelerini temsil etmektedir. (Eğer kaynaklardan linki takip ederseniz bu interaktif grafikte fare’nizin ucunu gezdirerek ülkeleri ve sonuçları daha derinlemesine irdeleyebilirsiniz.)⁹

Hayatimizdeki birçok şeyin analogdan dijitale geçmesi ile Moore Kanunu’na maruz kalması, her şeyin hızla ufalması ve ucuzlaması anlamına geliyor. Teknolojinin hızla gelişmesinin ve hayatımıza ucuzlayarak girmesinin yanı sıra, “Biz” kuşağı bilincindeki teknofilantropistlerin (Technophilanthropy) (teknoloji ve iletişim odaklı hayırseverlik) desteğini eklersek, insanoğlu için daha parlak bir gelecek, refah seviyesinin yükselmesi ve hayatın olumlu bir biçimde etkilenmesi kaçınılmaz gözüküyor.¹⁰

Yeni teknolojiler

Geliştirilmekte olan ve kısa gelecekte hayatımıza entegre olacak teknolojik yeniliklerden birkaç örnek vermek istiyorum;

Eğitim:

• Robo-öğretmenlerin milyonlarca çocuğa bedavaya eğitim verebilmesi: Microsoft’un eğitim alanına düşkünlüğünün boyutuna, bu konuda gerçekleştirdiğim bir ortaklaşa çalışmada yakından tanıklık etmiştim. Nisan ayı sonunda, Bill Gates bu “teknoloji”yi geliştirmek için kişisel servetinden 240 milyon dolar verdiğini açıklamıştı.¹¹ Yapay zekanın kaydettiği ilerlemenin bir uzantısı olarak öğrenciler (ya da herhangi biri) bir sohbet-robotu (chatbot) ile sanki insanmışçasına son derece zengin ve derinlemesine bir şekilde en zor konular üzerine bile karşılıklı konuşabilir, anlamadıklarını farklı şekillerde kendisine anlattırabilir. Herkes bunu kendi hızında, kendi elektronik cihazında ve istediği zaman gerçekleştirebilir. Hayatını özel öğretmenlik yapmak üzerine kuranlar dışında kimsenin üzülmeyeceği bir durum.
• İnternet üzerinden, geleneksel üniversite eğitiminin kesri fiyatına ve daha etkin halde sunulması: “Yetişkin Öğrenmesinde Yeni Yöntemler” adıyla çıkardığımız 59-60. Kaynak dergisinde MOOC (Massive open online course) ile ters yüz öğrenme yönteminin ilişkisinden derinlemesine bahsetmiştik.

Sağlık:

• Kendi kendimize yapabileceğimiz check-up’lar: Bu sayede dünyadaki en doğru ve en iyi teşhisin en fakirinden en zenginine herkesin kullanımına açık olması mümkün.
• Büyük ölçekte genetik dizilim ve makinelerin öğrenmesi: Kanserin ve kalp hastalıklarının ana sebeplerini anlamak ve bunlara karşı ne yapılacağını bilmek artık hayal değil.
• Robo-cerrahlarla ameliyat yapılması: Her defasında kusursuz ameliyat yapabilecek robotik cerrahlar insan kaynaklı hataları ortadan kaldıracak.
• Organ nakline ihtiyaç kalmaması: Yeni organ bulmak için bir başka kişinin ölmesini beklemek yerine, kendimiz ihtiyaç duyduğumuzda kendi kalbimizi, ciğerimizi veya böbreğimizi tekrardan üretebileceğiz.
• Erişilebilir sağlık hizmeti: Yapay zeka, sensörler, robotikler, 3 boyutlu baskı, büyük data (big data), genetik bilim ve kök hücreleri üzerine kaydedilen ilerlemeler sayesinde önümüzdeki on yıl içerisinde tüm sağlık hizmetleri bedava veya çok ucuza ve herkesin erişiminde olabilecek¹². Hastane koridorlarında perişan olmak son bulacak. Doktora erişimi olmayan yerlerdeki sıkıntıların büyük çoğunluğu sona erecek. Yeni yıl, yaş günü gibi özel günlerde birbirimize hep dilediğimiz “sağlık” ve “mutluluk” el-ele böyle ilerlemekte ve gidişat herkese çok daha uzun ömürleri mümkün kılmakta.

Ulaşım:

• Sadece düşüncelerimizle sürülen araba: Kendini otomatik olarak şoförsüz süren arabaların ötesinde olan bu teknoloji, felçli veya yaşlı sürücülerin hayatını doğrudan etkilemek için geliştirilmiştir. Şoförün düşünceleri ile şu anda yapılabilen, ileri ve geri gitmek, fren yapmak ve kapıları kitleyip açmaktır. Eğer “sürücü” odak kaybı yaşarsa araba çarpmamakta, aracın hareketini değiştirmek için sadece tekrardan konsantre olmak yeterli olmaktadır.¹³Bundan faydalanacak olan bireyler, başkalarına “külfet” olmadan kendi özgür iradeleri ile bir yerden bir yere arabaları ile gidebilecek. Bu gelişme hem kendi hayat kalitelerini artıracak, hem de onlara destek vermesi gerekenlerin hayatlarını olumlu etkileyecek.
• Ses hızıyla (saatte 1223 km) toplu taşıma: “Pasif magnetik havaya yükselme” metodu ile çalışan Hiperdöngü (Hyperloop) teknolojisi, bir başka teknofilantropist olan Elon Musk’ın da desteği ile birkaç yıl içinde hayatımıza girecek.¹⁴ Sağlayacağı zaman avantajı ile bu zamanı etkin kullandığımız sürece “fazladan” yapabileceklerimizi siz düşünün.

Hiperdöngü Nedir?

Hiperdöngü Taşıma Sistemi, seyahatle ilgili tüm zorlukları, maliyetten, harcanan zamandan ve hava koşullarından kaynaklanan engelleri ortadan kaldıran yeni bir taşımacılık sistemidir. 

Ses Hızı

Ses hızında seyahati mümkün kılacak Hiperdöngü sayesinde bugünkü geleneksel yöntemlerden daha hızlı yolculuk yapılabilecektir.

Enerji:

Yüzde yüz güneş enerjisi: Yaşadığımız gezegenin her yerine güneş ışınlarının ulaştığını göz önünde bulundurduğumuzda, önümüzdeki 20 yıl içerisinde dünyadaki enerji üretiminin yüzde 50’si ila yüzde 100’ünün güneşten elde edileceği öngörülmektedir.¹⁵ Bu sayede fosillerin yakıt olarak tüketilmemesinin dünyanın sürdürülebilirliğine yapacağı katkı ile insanlığın kazançları sıralanmakla bitmez. Azalan hava kirliliği ve soluduğumuz karbon monoksit oranlarındaki düşüş ile artan hayat kalitemiz ve kendimizi daha “zinde” hissetmemizin yeni normal olduğu günler çokta uzak değil.

Yukarıda sıralananların ötesinde daha onlarca hatta belki yüzlerce çarpıcı teknolojik yenilik sıralamak mümkün. Bütün bunların insanların daha sağlıklı, daha uzun, daha kaliteli yaşamasını ve değer verdikleri ya da istedikleri şeyleri yapmalarını (sevdikleriyle daha fazla vakit geçirmek vb.) mümkün kılacağını düşünüyorum. Bunların sizleri ve çevrenizdekileri mutlu edip etmeyeceği yönündeki değerlendirmeyi de sizlere bırakıyorum.

Sonuç

Unutmamamız gereken şey, her zaman “bağlantıda” (connected) ve her zaman her şeye “hazır olma” (always on) çağında, modern yaşamın hayatımızda oluşturabileceği baskının bilincinde olmamız gerektiğidir. Bazen giderek artan bir şekilde “teknolojiye” teslim ettiğimiz zamanımızın hayatımız olduğunu unutmamalıyız. Teknolojinin bize sunduklarını olumlu ve yapıcı amaçlar için kullanabilirsek bireysel/toplumsal katkılarımızla, daha mutlu ve verimli bireyler olmamamız için hiçbir sebep yok.

Kaynakça:

1. Siferlin A. Why Facebook makes you feel bad about yourself [İnternet]. Uygun erişim: http://healthland.time.com/2013/01/24/why-facebook-makes-you-feel-bad-about-yourself/
2. Kross E ve ark. Facebook use predicts declines in subjective well-being in young adults [İnternet]. Uygun erişim: http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069841
3. Facebook kullanımı ve kişilik üzerine araştırma bulguları [İnternet]. Uygun erişim: http://www.apa.org/404-error.aspx?url=http://www.apa.org/pubs/journals/features/ppm-1-1-23.pdf
4. Huang C. Internet use and psychological well-being: a meta-analysis. Cyberpsychol Behav Soc Netw. 2010; 13(3):241-249.
5. Muise A, Christofides E, Desmarais S. More information than you ever wanted: does Facebook bring out the green-eyed monster of jealousy? Cyberpsychol Behav. 2009;12(4):441-444.
6. Krasnova H ve ark. Envy on Facebook: a hidden threat to users’ life satisfaction? Wirtschaftsinformatik Proceedings 2013. 
7. Valenzuela S, Park N, Kee KF. Is there social capital in a social network site?: Facebook use and college students’ life satisfaction, trust, and participation. Journal of Computer-Mediated Communication 2009; 14(4): 875-901.
8. Technology linked to happiness, study claims. [İnternet]. Uygun erişim: http://www.bbc.co.uk/news/10108551
9. Gaskins K. Are tech-savvy countries happier? [İnternet]. Uygun erişim: http://latd.com/2014/04/22/are-tech-savvy-countries-happier/
10. Moran J. Economy of abundance: the technophilanthropists [İnternet]. Uygun erişim: http://www.penduluminaction.com/economy-of-abundance-the-technophilanthropists/
11. Newton C. Can AI fix education? We asked Bill Gates [İnternet]. Uygun erişim: http://www.theverge.com/2016/4/25/11492102/bill-gates-interview-education-software-artificial-intelligence
12. Diamandis P. Disrupting today’s healthcare system [İnternet]. Uygun erişim: http://www.huffingtonpost.com/peter-diamandis/disrupting-todays-healthc_b_8512200.html
13. Murgia M. Mind-controlled car unveiled in China [İnternet]. Uygun erişim: http://www.telegraph.co.uk/technology/news/12040216/Mind-controlled-cars-unveiled-in-China.html
14. Morris DZ. MIT team unveils hyperloop pod design ahead of summer face-off [İnternet]. Uygun erişim: http://for.tn/1WyQQKr
15. Diamandis P. Disrupting solar. [İnternet]. Uygun erişim: http://www.huffingtonpost.com/peter-diamandis/disrupting-solar_b_9865216.html