İnternetsiz bir hayat düşünemediğimiz, internet bağlantısını kaybettiğimizde dünya ile bağlantımızın kesildiğini hissettiğimiz, sosyal medya üzerinden iletişim ve ilişki kurduğumuz günümüzde, kişisel gelişimin de sanal ortamda gerçekleştirilmesi konusu öne çıkmaktadır. 10 yıldan fazla bir süredir kurumlar e-öğrenmeye yatırım yapmış ve bünyelerinde bu yaklaşımı benimsemişlerdir. Bu süreç içinde başarılı sonuçlar alındığı gibi yapılan yatırımların boşa gittiği, istenen sonuçların istenen etkinlikte elde edilemediği durumlarla da sık olarak karşılaşılmıştır. Günümüzde konu ile ilgili birçok araştırma gerçekleştirilmektedir. Sanal ortamda öğrenme ve öğretme ele alındığında bunun öğrencilere yönelik olarak akademik dünyada etkileri ve iş yaşamında etkileri farklı şekillerde değerlendirilmektedir. Bir bilgiyi bilmek ile uygulayabilmek ve kullanabilmek aynı şey değildir. 

Sanal ortamda, e-öğrenme programları ile ilgili olarak A.B.D’de gerçekleştirilen çalışmalar, öğrencilerin e-öğrenme programlarını kullanarak, kendi ihtiyaçlarına yönelik olarak istedikleri hızda ilerleyebildikleri için olumlu sonuçlar elde edildiğini göstermektedir. Eğitim sisteminde öğretmenin bilgiyi sağlayan değil, uygulama esnasında koçluk yapan olması ile ilgili çalışmalar bulunmaktadır. 

Tüm dünyada Türkiye’de de olmak üzere öğrencilere yönelik olarak sanal ortamda ders konularının öğretilmesi için çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Salman Khan’ın 2004’te yeğenine ders anlatmak için hazırladığı videoları youtube’a koyması ile başlayan Khan Academy bugün 5000’e yakın birçok farklı konuda videoya sahiptir. Türkiye’de de STFA’nın sponsorluğunda Türkçeye çevrilmekte ve Eğitim Bilişim Ağı’nda bulunmaktadır. Öğrencilerin bilgiye ulaşmasını sağlamakla beraber, bu içeriklerin bilgiden uygulamaya geçebilmesi için öğretmenlerin bu araçları etkin kullanabilmesi gerekmektedir. Bilgi öğrenimi için etkili olan bu yaklaşım, kişisel becerilerin gelişmesinde de etkili olabilir mi?

Kurumlarda sanal öğrenme

Kurumun kural ve süreçleri, teknik bilgiler ve kişisel gelişim, kurumların çalışanlarının bilgi sahibi olmalarını istedikleri farklı alanlar olarak tanımlanabilir. Sanal ortamda öğrenme bu farklı alanlarda farklı şekillerde kullanılmaktadır. Birçok kurumun iç iletişim ağında, kurumun kural ve süreçleri ile ilgili e-öğrenme programları bulunmaktadır ve çalışanlardan bunları izlemeleri ve öğrenmeleri beklenmektedir. Bu yöntem finansal açıdan ele alındığında, sınıf içi eğitimlerden daha ekonomik bir çözüm olarak öne çıkar. Kişinin kendi programına uygun bir zamanda ve istediği hızda ilerlemesine olanak sağlar. Bir yönetici kurumun yeni geliştirdiği performans değerlendirme sistemi ile ilgili bilgileri kurumun hazırladığı bir e-öğrenme programından elde edebilir. Eğitimin sonunda gerçekleştirilen bir test ile bilgi düzeyi ölçülebilir. Ancak performans sistemini nasıl uygulayacağı sadece bilgi edinerek hayata geçirilemez. Yöneticinin bu bilgiyi uygulayabileceği alanların yaratılması gerekmektedir.

Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD) Sadler ve Smith’in 2010 yılında yapmış olduğu araştırmaya göre, kişisel gelişim alanında becerilerin kazanılmasında beş önemli etmen olduğunu belirtilmektedir.

• Karşılaşma – beceriyi tanıma, anlama, bilgi sahibi olma
• Uygulama- bilgiyi uygulamaya geçirme
• Geribildirim – uygulama ile ilgili yetkin bir kişiden geribildirim alma
• Değerlendirme- kişinin aldığı geribildirimi değerlendirmesi
• Kişisel deneyim – becerinin tekrarlanarak alışkanlık haline gelene kadar deneyimlenmesi

İçeriğin kişinin ihtiyacına ve deneyimine uygun olması, uygulamaya geçirme fırsatı vermesi, uygulama sonuçlarının iş hayatının gerçekleri çerçevesinde karar verme ve sonucun sorumluluğunu üstlenme ve etkisini görme fırsatı vermesi ve davranış değişikliğine yol açması önem taşımaktadır.

Farklı uygulama şekilleri

Kişisel gelişim eğitimlerinde sanal ortamda gerçekleştirilen eğitimler iki şekilde uygulamaya konulabilir. Birincisi kişinin kendi istediği zaman çalışabileceği içeriklerden oluşan eğitimler, ikincisi önceden belirlenmiş bir zamanda diğer katılımcılar ve bir eğitmen ile beraber on-line olarak gerçekleştirilen eğitimlerdir.

Harvard Üniversitesinde Szpunar ve Schacter’ın gerçekleştirdiği araştırmalar, sanal ortamda eğitime katılanların dikkatlerinin dağıldığını ortaya koymuştur. On-line eğitim katılımcılarının aktif olarak dahil olmalarını sağlamak için farklı yöntemler kullanılmaktadır. On-line eğitim süresince zaman zaman eğitim içeriği ile ilgili anında katılım sağlayabilecekleri anketler gerçekleştirmek, katılımcıların konu hakkında ki düşüncelerini öğrenmek, bilgi düzeylerini değerlendirmek açısından uygulanan bir yöntemdir. Buna ek olarak içerik ile ilgili arada küçük testler uygulamanın da etkili olduğu görülmüştür.

Sanal ortamlarda gerçekleştirilen eğitimlerin içeriğini videolar, katılımcıların düşüncelerini paylaşabilecekleri forumlar, bir eğitmen ile doğrudan bağlantıya geçebilecekleri sistemler oluşturmaktadır. İş hayatında karşılaşabilecekleri durumları içeren interaktif vakaların kullanılması, eğitime katılan kişinin vakayı çözümlerken verdiği kararlar ile ilgili olarak anında geribildirim alması ve sonuçlarını görmesi önem taşımaktadır. Ancak sanal ortamda gerçekleştirilen vakalarda gerçek hayattan farklı olarak, yaşanan duyguların ve kişilerarası etkileşimin etkilerinin çok daha az olduğu görülür. Kişinin gerçek hayatta karşılaştığı durumlarda başkalarıyla etkileşim ve ortaya çıkan duygular sanal ortamda vaka çözümünde farklı dinamikleri ortaya çıkartmaktadır.

Sanal ortamda eğitmen eşliğinde gerçekleştirilen eğitimler, farklı coğrafyalarda bulunan katılımcıların bir arada eğitime katılmasını da kolaylaştırmaktadır. Bu tip eğitimlerde video konferans, görüntü paylaşımı, aktif katılımı destekleyecek görsel ve işitsel imkanlar içeren sanal sınıflar kullanılmaktadır. Eğitmen aktif olarak katılımcıları takip edebilmekte, sorular sorarak katılımı sağlayabilmekte ve içeriğin interaktif olmasını sağlayabilmektedir. Baltaş Grubu olarak gerçekleştirdiğimiz bu tarz uygulamalarda Türkiye’de zorlanılan konunun, teknik alt yapının her yerde uygun olmadığından dolayı bağlantılarda yaşanan kopukluklar sebebiyle verimliliğin düşmesi olduğunu gözlemledik. Bu tarz uygulamalarda kurumun teknik alt yapısının eğitimin etkinliğini etkilemeyecek kalitede olması kritik önem taşımaktadır.

Kişisel gelişim eğitimlerinde sanal ortam sınıf içi eğitim öncesi bilgi paylaşımı için kullanılabilir. Katılımcıların paylaşımına bilgi, makaleler, videolar, araştırma uygulamaları sunulabilir. Böylece sınıf içi eğitimleri bilginin uygulamaya dönüştürülebildiği, bilgi paylaşımından farklı olarak kişinin deneyim kazanabildiği ve etkin geribildirim alabildiği bir ortam olabilmektedir.

Sınıf içi eğitimleri sonrasında becerilerin kullanılması için, sanal ortamda katılımcılara gönderilen mesajlarla, eğitim konuları ile ilgili olarak uygulama tavsiyelerinin ve örneklerinin verilmesi ve interaktif biçimde geribildirim alınması katılımcıların eğitimi içselleştirme sürecini etkili kılmaktadır. Baltaş Grubu olarak gerçekleştirdiğimiz projelerde eğitimler sonrasında katılımcılara her hafta yolladığımız “Bugün Farklı Bir Şey Yap” mesajlarımızın hem keyifli hem de etkili olduğu konusunda katılımcılarımızdan pek çok olumlu geribildirim aldık. Bu mesajlar katılmış oldukları eğitimlerin içeriğine uygun olarak, kişinin çok fazla zamanını almayarak ancak alışkanlıklarının dışına çıkartarak farklı bir uygulama gerçekleştirmesini sağlamaktadır. Örneğin liderlik eğitimine katılmış olan bir kişiye mikro yönetim ve delegasyon konuları ile ilgili olarak “Başkasına devrettiğin işleri bir gün için kontrol etmeme günü” şeklinde bir mesaj gönderilmektedir.

Bilginin beceriye dönüşebilmesi için uygulanması ve sadece bilişsel bir süreç olan bilgi edinmenin ötesine geçmesi gerekmektedir. Bu sebeple sanal ortamda öğrenme ile sınıf içi öğrenmenin beraber kullanılması kişisel gelişim eğitimleri açısından daha etkili olmaktadır. 

Sonuç

Günümüzde eğitimi teknolojiden bağımsız bir süreç olarak görmek gerçekçi değildir. Ancak her konunun sadece sanal ortamda gerçekleşen eğitimlerle içselleştirilmesinin mümkün olmadığını hatırlamak önemlidir. Kurumlar elde etmek istedikleri sonuç ve etkileri göz önünde bulundurarak eğitimleri hangi mecralarda sunacaklarını ve sonuçlarını nasıl takip edecekleri konusunda etkin bir değerlendirme gerçekleştirmeli ve eğitim planlarını buna uygun olarak geliştirmelidirler.